اکسس کنترل چیست؟ اجزا، انواع و نحوه‌ی کار سیستم کنترل تردد
اکسس کنترل (Access Control) یا سیستم کنترل تردد، مجموعه‌ای از شناسه، کارت‌خوان، کنترلر، قفل یا راهبند و نرم‌افزار است که در هر درگاه تصمیم می‌گیرد چه کسی، چه زمانی و از کدام در اجازه‌ی عبور دارد و همان لحظه آن عبور را ثبت می‌کند. رایج‌ترین نوع آن در ساختمان‌ها، مجتمع‌ها و کارخانه‌ها، اکسس کنترل کارتی است که با کارت یا تگ هوشمند کار می‌کند.
بسیاری از مدیران ساختمان و مسئولان حراست وقتی برای اولین بار دنبال «اکسس کنترل چیست» می‌گردند، با فهرست بلندی از اصطلاح‌ها روبه‌رو می‌شوند: کنترلر، ریدر، مگنت‌لاک، راهبند، بیومتریک و ده‌ها واژه‌ی دیگر. در این راهنما همه‌ی این قطعه‌ها را کنار هم می‌گذاریم تا تصویر کامل شود: هر جزء چه کاری می‌کند، یک تردد در چند لحظه چطور بررسی می‌شود، روش‌های شناسایی چه تفاوتی دارند و نرم افزار کنترل تردد در این میان چه نقشی بازی می‌کند. هدف این است که پیش از گفت‌وگو با فروشنده یا مجری، زبان مشترکی با او داشته باشید.
اکسس کنترل چیست و چه فرقی با یک قفل معمولی دارد؟
قفل معمولی فقط یک سؤال را جواب می‌دهد: آیا کلید درست است؟ هر کسی که کلید را داشته باشد، در هر ساعتی وارد می‌شود و هیچ اثری هم از ورودش نمی‌ماند. اگر کلید گم شود، تنها راه مطمئن عوض کردن قفل است. سیستم کنترل دسترسی این معادله را تغییر می‌دهد. شناسه‌ی هر فرد جداگانه تعریف می‌شود، می‌توان برایش محدوده‌ی زمانی و درهای مجاز تعیین کرد و اگر شناسه گم شد، فقط همان یکی را از کار انداخت؛ بی‌آنکه بقیه‌ی افراد درگیر شوند.
تفاوت مهم دیگر، حافظه است. در اکسس کنترل هر تلاش برای عبور، چه موفق و چه ناموفق، ثبت می‌شود. همین ثبت دقیق است که بعدها به کار پیگیری یک حادثه، بررسی یک شکایت یا پاسخ به بازرس می‌آید. به همین دلیل، کنترل تردد را باید یک «سامانه» دید، نه یک «قفل گران‌تر».
پنج جزء اصلی سیستم کنترل تردد
تقریباً همه‌ی سیستم‌های کنترل تردد، صرف‌نظر از برند و فناوری، از پنج بخش ساخته می‌شوند. شناختن نقش هر بخش کمک می‌کند بدانید مشکل احتمالی را کجا جست‌وجو کنید.
۱. شناسه: کارت، تگ، رمز یا ویژگی بدنی
شناسه همان چیزی است که فرد با خودش دارد یا می‌داند و با آن خودش را معرفی می‌کند. کارت هوشمند، جاکلیدی (کی‌فوب)، تگ برچسبی شیشه‌ی خودرو، رمز عددی، اثر انگشت و چهره نمونه‌های رایج‌اند. انتخاب نوع شناسه بیشترین اثر را بر هزینه، سرعت عبور و میزان امنیت دارد. برای آشنایی دقیق‌تر با انواع کارت‌ها، راهنمای کارت RFID را ببینید.
۲. کارت‌خوان (ریدر)
کارت‌خوان دستگاهی است کنار در یا روی ستون راهبند که شناسه را می‌خواند. در روش‌های کارتی، کافی است کارت در فاصله‌ی کوتاهی از کارت‌خوان قرار گیرد؛ تماس فیزیکی لازم نیست. برخی کارت‌خوان‌ها فقط شماره‌ی کارت را می‌فرستند و تصمیم را به کنترلر واگذار می‌کنند.
۳. کنترلر (درگاه)
کنترلر مغز محلی هر درگاه است. شماره‌ی خوانده‌شده را با فهرست مجاز مقایسه می‌کند، فرمان باز شدن قفل را صادر می‌کند و رویداد را نگه می‌دارد تا به نرم‌افزار برسد. کیفیت کنترلر تعیین می‌کند که اگر ارتباط با رایانه‌ی مرکزی قطع شد، در همچنان درست کار کند یا خیر.
۴. قفل، گیت یا راهبند
این بخش جایی است که تصمیم به عمل تبدیل می‌شود: قفل برقی یا مگنتی روی در، گیت چرخشی (تری‌پاد) یا گیت شیشه‌ای در لابی و راهبند در ورودی پارکینگ. نوع آن به جریان تردد، ایمنی و مقررات آتش‌نشانی بستگی دارد و معمولاً با مشاوره‌ی مجری انتخاب می‌شود.
۵. نرم‌افزار مدیریت
نرم‌افزار جایی است که مدیر افراد، کارت‌ها، درها و قوانین را تعریف می‌کند و تردد را زنده می‌بیند. بدون نرم‌افزار، کنترلرها فقط مجموعه‌ای از قفل‌های جداگانه‌اند؛ با نرم‌افزار، همه‌ی درها یک سامانه‌ی واحد می‌شوند.
یک تردد در چند لحظه چطور تصمیم‌گیری می‌شود؟
فرض کنید یکی از کارکنان صبح به در ورودی می‌رسد و کارتش را جلوی کارت‌خوان می‌گیرد. پشت این حرکت ساده، این زنجیره اتفاق می‌افتد:
- خواندن: کارت‌خوان شماره‌ی منحصربه‌فرد کارت را دریافت می‌کند.
- ارسال به کنترلر: شماره به کنترلر همان درگاه می‌رسد.
- مقایسه با قوانین: کنترلر بررسی می‌کند که کارت فعال است، به گروهی تعلق دارد که از این در مجاز است و ساعت فعلی در بازه‌ی مجاز آن گروه قرار دارد.
- تصمیم: اگر همه‌ی شرط‌ها برقرار باشد، فرمان باز شدن صادر می‌شود؛ در غیر این صورت در بسته می‌ماند.
- ثبت: نتیجه، چه مجاز و چه غیرمجاز، با زمان و نام درگاه ذخیره و به نرم‌افزار فرستاده می‌شود.
- نمایش: اپراتور یا نگهبان رویداد را روی صفحه‌ی رصد زنده می‌بیند.
نکته‌ی کلیدی مرحله‌ی سوم است: تصمیم باید در خودِ درگاه گرفته شود، نه اینکه هر بار منتظر جواب رایانه بماند. سیستمی که تصمیم را به ارتباط شبکه وابسته کرده باشد، با هر قطعی برق یا شبکه، صف پشت در درست می‌کند.
انواع اکسس کنترل: کارتی، رمزی، بیومتریک و پلاک‌خوان
هر روش شناسایی برای موقعیت خاصی ساخته شده است. جدول زیر مقایسه‌ای کلی و بدون اشاره به برند خاص است:
| روش | شناسایی بر چه اساسی | مناسب برای | نکته‌ی احتیاط |
|---|---|---|---|
| کارت و تگ هوشمند | شماره‌ی منحصربه‌فرد کارت یا تگ | ساختمان، مجتمع، پارکینگ، کارخانه با تعداد افراد زیاد | کارت قابل قرض دادن است؛ نوع کارت در امنیت اثر دارد |
| رمز عددی | عددی که فرد به خاطر دارد | درهای کم‌تردد و فضاهای کوچک | رمز راحت به دیگران گفته می‌شود و ردیابی فردی ضعیف است |
| بیومتریک (اثر انگشت، چهره) | ویژگی بدنی فرد | اتاق‌های حساس با تعداد کاربر محدود | ملاحظات حریم خصوصی، سرعت کمتر در ساعت شلوغ |
| پلاک‌خوان | تصویر پلاک خودرو از دوربین | پارکینگ‌های عمومی با خودروهای ناشناس | وابسته به نور، تمیزی پلاک و زاویه‌ی دوربین |
اگر بین تگ و پلاک‌خوان برای ورودی خودرو مردد هستید، مقاله‌ی مقایسه‌ی RFID و پلاک‌خوان این دو را جزءبه‌جزء بررسی کرده است.
اکسس کنترل کارتی برای چه جاهایی مناسب‌تر است؟
کنترل تردد با کارت و تگ زمانی بهترین انتخاب است که جمعیت تقریباً ثابت و شناخته‌شده‌ای دارید: کارکنان یک سازمان، ساکنان یک مجتمع، مستأجران یک برج اداری یا رانندگان ناوگان یک کارخانه. در این موقعیت‌ها هر فرد یک بار ثبت می‌شود و از آن به بعد عبورش در کسری از ثانیه انجام می‌شود. صدور کارت جدید، غیرفعال کردن کارت قدیمی و جابه‌جا کردن افراد بین گروه‌ها هم کاری روزمره و سریع است.
در مقابل، اگر بیشتر مراجعان شما افراد ناشناس و یک‌باره‌اند (مثل پارکینگ عمومی یک مرکز خرید)، روش کارتی به‌تنهایی کافی نیست و معمولاً با صدور قبض یا روش‌های دیگر ترکیب می‌شود. برای بررسی دقیق‌تر معیارهای خرید، راهنمای خرید کنترل تردد کارتی را بخوانید.
نرم افزار کنترل دسترسی چه کاری انجام می‌دهد؟
سخت‌افزار تصمیم را اجرا می‌کند، اما قوانین در نرم‌افزار نوشته می‌شوند. یک برنامه‌ی کنترل تردد خوب دست‌کم این کارها را برای مدیر ساده می‌کند:
- تعریف افراد و اتصال یک یا چند کارت به هر نفر؛
- گروه‌بندی افراد تا به‌جای تنظیم تک‌تک کارت‌ها، قانون را یک بار برای گروه بنویسید؛
- تعیین درهای مجاز، جهت عبور (ورود، خروج یا هر دو) و ساعات مجاز برای هر گروه؛
- غیرفعال کردن سریع کارت گم‌شده بدون پاک شدن سوابق؛
- نمایش زنده‌ی ترددها برای نگهبانی و جست‌وجو در تاریخچه برای مدیر؛
- تفکیک نقش مدیر و اپراتور تا هر کس فقط به بخش لازم دسترسی داشته باشد.
هنگام خواندن پیشنهاد فنی مجریان، به این فهرست برگردید و بپرسید هر کدام از این کارها در نرم‌افزار پیشنهادی چطور انجام می‌شود. پاسخ دقیق به همین چند پرسش، تفاوت یک سامانه‌ی قابل‌اتکا با مجموعه‌ای از قفل‌های به‌هم‌وصل‌شده را روشن می‌کند.
سوءبرداشت‌های رایج درباره‌ی سیستم کنترل تردد
«کنترل تردد همان حضور و غیاب است.» این دو هدف متفاوتی دارند. کنترل تردد درباره‌ی امنیت و اجازه‌ی عبور است؛ حضور و غیاب درباره‌ی محاسبه‌ی ساعت کار، مرخصی و حقوق. ممکن است داده‌ی یکی برای دیگری مفید باشد، اما هر سیستم کنترل تردد لزوماً امکانات حضور و غیاب ندارد.
«هر سیستم کنترل تردد دوربین هم دارد.» دوربین مداربسته یک سامانه‌ی جداگانه است. بسیاری از سیستم‌های کارتی اصلاً تصویر ثبت نمی‌کنند و فقط شناسه‌ی کارت، زمان و درگاه را نگه می‌دارند.
«هرچه درها بیشتر، فقط سخت‌افزار گران‌تر می‌شود.» تعداد درگاه‌ها معمولاً روی نسخه یا پلن نرم‌افزار هم اثر دارد. پیش از برآورد هزینه، فهرست درها و جهت عبور هر کدام را دقیق مشخص کنید.
«اگر شبکه قطع شود، باید درها را دستی باز نگه داشت.» در سیستمی که درست طراحی شده، درگاه‌ها قوانین را در اختیار دارند و بدون رایانه هم تصمیم درست می‌گیرند.
سامانه‌ی کنترل تردد نورادیو کجای این تصویر قرار می‌گیرد؟
نورادیو، نرم‌افزار کنترل تردد برساوش، در دسته‌ی اکسس کنترل کارتی قرار می‌گیرد: تنها شناسه‌ای که می‌پذیرد کارت یا تگ هوشمند است که کارت‌خوانِ هر درگاه آن را می‌خواند، و عبور پیاده و سواره را به همین روش بررسی و ثبت می‌کند. نرم‌افزار روی یک رایانه در محل نصب می‌شود و حتی در نبود ارتباط با آن رایانه، هر درگاه با قوانینی که در اختیار دارد عبور را می‌پذیرد یا رد می‌کند. برای شفافیت بگوییم: نورادیو پلاک نمی‌خواند، با دوربین، تشخیص چهره یا اثر انگشت کار نمی‌کند و نرم‌افزار حضور و غیاب یا محاسبه‌ی حقوق هم نیست.
انتخاب پلن بیشتر به تعداد درگاه‌ها بستگی دارد: آغاز تا ۲ درگاه برای ساختمان یا دفتر کوچک، پیشرو تا ۸ درگاه برای مجتمع، کارخانه و پارکینگ (به همراه گروه‌بندی، ساعات مجاز و خروجی گزارش) و سرآمد با درگاه نامحدود برای سایت‌های بزرگ. امکان اداره‌ی سیستم با مرورگر و از رایانه‌های دیگر هم در فهرست قابلیت‌های «به‌زودی» قرار دارد. برای مرور کامل مفاهیم و کاربردها به صفحه‌ی اصلی سیستم کنترل تردد سر بزنید.
سوالات متداول
اکسس کنترل چیست؟
سامانه‌ای از شناسه، کارت‌خوان، کنترلر، قفل یا راهبند و نرم‌افزار که اجازه‌ی عبور هر فرد را بر اساس قوانین تعیین و همه‌ی ترددها را ثبت می‌کند.
اکسس کنترل کارتی چه مزیتی نسبت به رمز عددی دارد؟
هر کارت به یک نفر تعلق دارد، پس ترددها قابل ردیابی‌اند و کارت گم‌شده را می‌توان به‌تنهایی غیرفعال کرد؛ رمز مشترک چنین امکانی نمی‌دهد.
کنترلر در سیستم کنترل تردد چه نقشی دارد؟
کنترلر شماره‌ی کارت را با قوانین مقایسه می‌کند، فرمان باز شدن در را می‌دهد و رویداد را ثبت می‌کند؛ تصمیم محلی آن باعث می‌شود در هنگام قطع شبکه هم کار کند.
آیا سیستم کنترل تردد همان حضور و غیاب است؟
خیر؛ کنترل تردد برای امنیت و اجازه‌ی عبور است و حضور و غیاب برای محاسبه‌ی ساعت کار. نورادیو فقط کنترل تردد انجام می‌دهد.
نورادیو با چه شناسه‌هایی کار می‌کند؟
فقط با کارت و تگ هوشمند؛ پلاک‌خوانی، دوربین، تشخیص چهره و اثر انگشت جزو امکانات آن نیست.
اگر می‌خواهید ببینید کنترل تردد کارتی در ساختمان یا سایت شما به چه شکلی اجرا خواهد شد، فرم درخواست دموی نورادیو را پر کنید؛ کارشناسان برساوش برای بررسی شرایط شما تماس می‌گیرند.
